Lok Sabha Speaker : ఎన్నిక విధానం, అర్హతలు మరియు తొలగింపు ప్రక్రియ | పూర్తి వివరాలు

లోక్‌సభ స్పీకర్ పదవి భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 93 ప్రకారం సృష్టించబడినది. భారత ప్రభుత్వ చట్టం 1919లోని నిబంధనల ప్రకారం భారతదేశంలో స్పీకర్ కార్యాలయం 1921లో ఏర్పాటు చేయబడింది.

స్పీకర్ ఎన్నిక

స్పీకర్‌గా ఎన్నిక కావడానికి నిర్దిష్ట అర్హతలు రాజ్యంగంలో ఏవీ నిర్దేశించబడలేదు. అయితే కొన్ని నిబంధనలను మాత్రం ప్రస్తుతం అనుసరించడం జరుగుతున్నది :

• స్పీకర్‌ను లోక్‌సభకు ఎన్నికైన సభ్యులలో నుండి ఒకరిని స్పీకర్ గా ఎన్నుకుంటారు. (వీలైనంత త్వరగా, దాని మొదటి సమావేశం తర్వాత).
• లోక్‌సభకు స్పీకర్ఎన్నిక తేదీ  రాష్ట్రపతిచే నిర్ణయించబడుతుంది.
• లోక్‌సభకు స్పీకర్ గా ఎన్నికయ్యే వ్హాక్తి తప్పనిసరిగా  లోక్‌సభలో సభ్యుడిగా ఉండాలని రాజ్యాంగం చెబుతోంది. అయితే పార్లమెంటు రాజ్యాంగం మరియు సంప్రదాయాలపై అవగాహన ప్రధాన విషయంగా  పరిగణించబడుతుంది.
• లోక్‌సభలో ఓటు వేసే సాధారణ మెజారిటీ సభ్యుల ద్వారా లోక్‌సభ దాని ప్రిసైడింగ్ అధికారిని ఎన్నుకుంటుంది.
• భారత పార్లమెంటులో సాధారణంగా అధికార పార్టీకి చెందిన సభ్యుడినే స్పీకర్‌గా ఎన్నుకునే సంప్రదాయం కలదు.
• స్పీకర్ ఎన్నికైన తర్వాత, ప్రధానమంత్రి మరియు ప్రతిపక్ష నాయకుడు (వారు సభలో ఉంటే, లేకపోతే, ప్రతిపక్షంలో ఉన్న సభలో అతిపెద్ద పార్టీ నాయకుడు) స్పీకర్‌ను అతడి స్థానం వద్దకు తీసుకువెళతారు.
• లోక్‌సభ రద్దు చేయబడినప్పుడు, కొత్త స్పీకర్‌ను ఎన్నుకునే కొత్త సభ మొదటి సమావేశం వరకు స్పీకర్ తన కార్యాలయంలోనే కొనసాగుతారు.

Read Also : Vayu Baan Project India: శత్రువుల గుండెల్లో వణుకు పుట్టించే IAF ‘వాయు బాణ్’!

స్పీకర్ తొలగింపు

సాధారణంగా, స్పీకర్ లోక్‌సభ కొనసాగుతున్నంత కలం పదవిలో ఉంటారు. అయితే, అతను కొన్ని ప్రత్యేక పరిస్థితులలో  ఏదో ఒక దాని పరంగా ముందుగానే తన పదవికి రాజీనామా చేయాల్సి ఉంటుంది :

• లోక్‌సభ సభ్యుడి అర్హత కోల్పోయినప్పుడు.
• డిప్యూటీ స్పీకర్‌కు రాజీనామా లేఖ సమర్పించినపుడు.
• భారత రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 94 మరియు 96 ప్రకారం లోక్‌సభలోని అప్పటి సభ్యులందరి మెజారిటీ (ఇందులో ఉన్న మొత్తం బలం మరియు ఓటింగ్‌లో 50% కంటే ఎక్కువ ప్రభావవంతమైన మెజారిటీ) ఆమోదించిన తీర్మానం ద్వారా అతన్ని తొలగించినట్లయితే. అటువంటి తీర్మానాన్ని 14 రోజుల ముందస్తు నోటీసు ఇచ్చిన తర్వాత మాత్రమే తరలించవచ్చు.
• స్పీకర్ తొలగింపు తీర్మానం సభ పరిశీలనలో ఉన్నప్పుడు, సభకు హాజరైనప్పటికీ సభకు అధ్యక్షత వహించలేరు.
• అలాంటి సమయంలో ఆయన మాట్లాడవచ్చు, సభా కార్యక్రమాలలో పాల్గొనవచ్చు, మొదటి సందర్భంలో ఓటు వేయవచ్చు.
• ప్రజాప్రాతినిధ్య చట్టం, 1951లోని సెక్షన్ 7 మరియు 8 ప్రకారం లోక్‌సభ సభ్యునిగా అనర్హత వేటు పడకుండా స్పీకర్‌ను తొలగించవచ్చు.

E – Books Zone : https://eoaebookzone.blogspot.com